Nhân một tiệc rượu cuối năm với một tay nghiên cứu cổ sử, lại nhân lúc bàn đến chuyện trong cung đình giờ có những tay nào là trí thức phò tể tướng trị thiên hạ, một bác đương cơn say lẫn lộn thân thế ông Dương Trung Quốc là con của cụ Dương Quảng Hàm. Đám rượu nhao nhao phản đối, giở sách tra google đã đời, mới bất ngờ thấy một việc, chả nhỏ chả lớn, nhưng liên đới ông Dương Trung Quốc, lại là người làm sử, lại công khai trên mặt báo, nên thành việc cũng đáng bàn. Ấy là việc: ông Dương Trung Quốc có khai man thân thế?
Là vì khi tìm tên ông Dương Trung Quốc, thì ra một bài báo trên tờ Thể thao – Văn hóa, tác giả Vi Thùy Linh (http://thethaovanhoa.vn/133N20100913104828522T0/nha-su-hoc-duong-trung-quoc-va-nep-nha-ha-noi.htm) với tựa “Nhà sử học Dương Trung Quốc và nếp nhà Hà Nội”. Trong bài có chi tiết: “Vợ chồng ông Quốc sinh trưởng ở phố “hàng” trong phố cổ, quê gốc ông – xứ dừa Bến Tre. Ông nội là cụ Dương Trung Giao – chủ hãng nước mắm Liên Thành, là người duy tân, làm kinh tế để nuôi chí. Hãng Liên Thành bảo trợ cho trường Dục Thanh ở Phan Thiết nơi Nguyễn Tất Thành dạy học. Ra Hà Nội, cụ mua ngôi nhà 27 Hàng Đường từ 1917, lấy vợ là Nguyễn Thị Hợi, người Ngọc Thụy. Họ chỉ có 1 con duy nhất: Dương Trung Hậu”.
Ông Dương Trung Hậu là bố ông Dương Trung Quốc, tôi chả dám thắc mắc. Nhưng chi tiết “ông nội là cụ Dương Trung Giao – chủ hãng nước mắm Liên Thành” thì thực là quái lạ. Quaí lạ vì trên trang chủ của hãng nước mắm này, ở địa chỉ nuocmamlienthanh.vn, phần giới thiệu lịch sử hãng, lại điểm danh rất rõ ràng từng người là sáng lập viên thương hãng nổi tiếng này, và trong đó không có tên ông Dương Trung Hậu.
Phần lịch sử công ty này ghi:
“Cách đây 100 năm, ngày 06/06/1906, từ ý tưởng của chí sỹ Phan Châu Trinh. Công ty Liên Thành được thành lập tại Phan Thiết. Liên Thành là chủ sở hữu và sáng lập ra trường Dục Thanh Phan Thiết, nơi thầy giáo Nguyễn Tất Thành đã từng dạy học
I- Lịch sử Liên Thành:Những người sáng lập gồm: Cách đây 100 năm, ngày 06/06/1906, từ ý tưởng của chí sỹ Phan Châu Trinh. Công ty Liên Thành được thành lập tại Phan Thiết. Liên Thành là chủ sở hữu và sáng lập ra trường Dục Thanh Phan Thiết, nơi thầy giáo Nguyễn Tất Thành đã từng dạy học. Và cũng chính Liên Thành góp phần tổ chức, gíup đỡ tài chính cho nhà ái quốc Nguyễn Tất Thành vào Sài Gòn và sang Pháp.
Ta thấy ngay sự sáng suốt của tiền nhân khi muốn khởi đầu sự nghiệp kinh tế lớn của Quốc gia bằng chén nước mắm. Miền Trung đồng ruộng hẹp, công cuộc buôn bán lớn đều nằm trong tay người Tàu, người Pháp, làm sao tranh thương nổi với họ. Đặc biệt nguyên liệu chế biến nước mắm với trữ lượng lớn đầy ấp biển Phan Thiết.
Sáu vị sáng lập viên đầu tiên gồm các nhà tri thức Nho học, Tây học, quan lại viên chức cả ở Trung và Nam Kỳ đồng chí, đồng lòng, với lòng yêu nước, góp của, góp công sức, vượt bao khó khăn để thành lập và phát triển thương hiệu Liên Thành vững bền, uy tín trong lòng người tiêu dùng từ trước đến nay.
II. Những Người Sáng Lập Gồm:
– Phan Châu Trinh
– Nguyễn Trọng Lội (1871-1911) và Nguyễn Qúy Anh (1881-1938) là con trai cụ Nguyễn Thông. Cụ Nguyễn Thông quê ở Long An, năm 1849 đỗ Cử nhân, ra làm quan ở Cần Thơ. Khi Pháp đánh chiếm Nam Kỳ, ông tham gia chống Pháp. Khi Nam Kỳ thuộc Pháp, ông di cư ra Bình Thuận lập ra Bình Châu xã và dựng một tòa nhà nhỏ gọi là Ngoạ Du Sào để ở (nay thuộc khu di tích Dục Thanh).
– Hồ Tá Bang(1875-1943), quê ở Phong Điền, tỉnh Thừa Thiên, tham gia phong trào Duy Tân, nhưng cũng là người ái mộ cụ Phan Bội Châu.
– Nguyễn Hiệt Chi (1870-1935), quê gốc ở Nghệ An, tham gia phong trào Cần Vương, sau vào Phan Thiết làm trợ giáo.
– Trần Lệ Chất (1866-1968), quê ở Thanh Hà, Hà Tỉnh, tham gia phong trào Văn Thân của Phan Đình Phùng. Sau khi phong trào Văn Thân thất bại, năm 1895 ông ra làm việc với Pháp. Do biết chữ Pháp và chữ Hán ông được xếp vào ngạch Cao đẳng nhân viên là ngạch cao nhất của người bản xứ.
– Ngô Văn Nhượng. quê ở Bình Thuận, là thừa phái, có công góp phần bảo vệ Công ty Liên Thành lúc mới thành lập.
Liên Thành có nghĩa là Thành Hoa Sen, nguyên là tên lịch sử của Hòa Đa, là thủ phủ cũ của tỉnh Bình Thuận, tượng trưng cho người quân tử. Chọn cái tên này các thân hào nhân sĩ muốn truyền cái tâm trong sạch như Hoa Sen vươn lên từ bùn lầy trong bối cảnh nước mất nhà tan của thời kỳ đầu thế kỷ.
Con Voi: hình ảnh tượng trưng cho bầy đàn, quần thể. Biểu tượng Con Voi Đỏ thể hiện tinh thần đoàn kết, tấm lòng son sắt trước sau như một của dân tộc Việt Nam”.
Tôi không rõ ông Dương Trung Hậu có vai trò gì trong hãng nước mắm Liên Thành thủa ấy, vì ít nhất lịch sử hãng nước mắm nổi tiếng này cũng không có một dòng ghi nhận. Có thể ông Hậu đã từng tham gia một số hoạt động song cái chức “chủ hãng Liên Thành” thì nhất định là không.
Ông Quốc là người làm sử. Bài viết của tác giả Vi Thùy Linh trên TTVH là từ những trò chuyện, gặp gỡ với ông Quốc mà ra. Bài lại đăng trên báo giấy, báo mạng từ tháng 9 năm 2010, ông Quốc không thể không đọc lại. Cái sự quái lạ của tôi, có ai giải được không?
